Ακολουθεί άρθρο του Νίκου Παπανδρέου στην Οικονομική Επιθεώρηση (Αύγουστος 2010).
Στην ταινία A Perfect Storm (*) με πρωταγωνιστή τον ηθοποιό του Χόλιγουντ George Clooney (ελληνιστί: Γιώργος Κλούνης), μια σπάνια συγκυρία τριών καταιγίδων έχει ως αποτέλεσμα το ναυάγιο ενός τολμηρού ψαράδικου μέσα στα θεόρατα κύματα. Έκτοτε η φράση «A Perfect Storm» έχει καθιερωθεί στην αγγλική γλώσσα ως η περιγραφή ενός αποτελέσματος όπου ο συνδυασμός διαφορετικών γεγονότων οδηγεί στα άκρα μια ήδη δύσκολη κατάσταση. Εκείνο που επίσης λέγεται είναι το «worst case scenario», δηλαδή, το χειρότερο δυνατό σενάριο.
Στον τουρισμό ζήσαμε πρόσφατα την «Τέλεια Καταιγίδα», δηλαδή μια αντίστοιχη «τριπλέτα» κακών γεγονότων που μας έφερε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ως προς την έλευση ξένων στη χώρα μας. Το πρώτο ήταν η διεθνής οικονομική κρίση που μείωσε τα εισοδήματα των ξένων και είχε σαν αποτέλεσμα και τη μείωση των τουριστών στη χώρα μας, το δεύτερο ήταν η ελληνική οικονομική κρίση και τα αρνητικά σχόλια που ειπώθηκαν για τη χώρα μας ότι είναι «χώρα κλεφτών και ψευτών» σε σχέση με τη διαφθορά και την (αν)αξιοπιστία των στοιχείων μας. Το τελικό χτύπημα ήταν ο τραγικός θάνατος των τριών υπαλλήλων της Marfin κατά τη γενική απεργία της 5ης Μαΐου. Αν προσθέσει κανείς τις απεργίες και τα μπλόκα στα κρουαζιερόπλοια στον Πειραιά, τότε φαίνεται ότι καταφέραμε να τετραγωνίσουμε τον κύκλο!
Η τραγωδία των υπαλλήλων της Marfin οδήγησε σε μια πρωτοφανή στασιμότητα για το μήνα Μάιο. Οι μισοί τουρίστες που έρχονται στη χώρα μας είναι από τη Γερμανία και την Αγγλία, δύο χώρες των οποίων τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μάς χτυπάνε καθημερινά και ταυτόχρονα προβάλλουν, με ιδιαίτερα έντονο τρόπο, όλα τα αρνητικά της χώρας μας.
Ο κόσμος ίσως δεν γνωρίζει ότι το 90% των τουριστών της χώρας πάει σε πέντε-έξι σημεία και μόνο – Κρήτη, Μύκονο, Κω, Κέρκυρα, Κεφαλλονιά και Χαλκιδική. Σημειώνω ότι αυτό εκπροσωπεί το 17% του ΑΕΠ. Εκείνο που δεν έχει καταλάβει η νέα διακυβέρνηση είναι ότι το υπάρχον μοντέλο τουρισμού που χτίζαμε τόσα χρόνια έχει λήξει οριστικά. Θα είχε λήξει και πριν από την κρίση, αλλά η Ολυμπιάδα του έδωσε ένα μικρό φιλί ζωής για πέντε-έξι χρόνια ακόμη.
Αστοχίες του παρελθόντος
Ποιο είναι το περιβόητο μοντέλο στο οποίο βασιστήκαμε τόσα χρόνια; Δεν ήταν φυσικά κάτι σχεδιασμένο από το κράτος.
Από τη δεκαετία του 1960 εκείνο που «πούλαγε» η χώρα μας ήταν, όπως λένε, τα τρία σίγμα, αγγλιστί: «Sun, sea and sex». Κατά τα λεγόμενα του νέου υπουργού Πολιτισμού τώρα αυτό έχει μετατραπεί από το 2004 και μετά στο «Sun, sea and some ruins», δηλαδή ήλιος, θάλασσα και κάποιες αρχαιότητες.
Επίσης, σε αντίθεση με άλλες χώρες, όπως την Ισπανία, κάθε χρόνο έχουμε και διαφορετικό διαφημιστικό σλόγκαν – από το «Ζήσε το μύθο σου», στο «Ένα αριστούργημα που δεν κοστίζει», στο «Επιστρέφω στην πατρίδα μου». Η Ελλάδα ήταν άλλοτε Greece, Hellas, Hellada και Hellenic Republic. Για τους ειδικούς του μάρκετινγκ το να αλλάζεις κάθε χρόνο το «προϊόν» σου είναι καταστροφικό. Χάνεις όλο το πλεόνασμα μνήμης του προηγούμενου έτους και δεν αφήνεις ανεξίτηλο ένα και μόνο θέμα για τη χώρα σου.
Η εικόνα, εν γένει, που προωθούσαμε ήταν μια φωτογραφία με μια ημίγυμνη γυναίκα και έναν ημίγυμνο άνδρα, δίπλα σε μια πισίνα, με ένα ποτήρι κρασί και σε μια γωνία η Ακρόπολη. Δηλαδή τίποτα για τον θρησκευτικό ή τον αθλητικό τουρισμό ή για τα spa και την υγεία και βέβαια πολύ λίγα για τον πολιτισμό.
Κάτι που δείχνει ότι οι υπουργοί Τουρισμού έως τώρα δεν ασχολούνταν και πολύ με τα πραγματικά θέματα προσέλκυσης τουριστών: Μέχρι σήμερα η επίσημη σελίδα για τον τουρισμό στο διαδίκτυο ήταν το GNTO, δηλαδή το Greek National Tourism Organization. Άντε ο ξένος να σκεφτεί ότι η επίσημη σελίδα της Ελλάδας στο διαδίκτυο έχει και τη λέξη εθνικός και τη λέξη οργανισμός. Αυτό ευτυχώς διορθώθηκε (και χωρίς καμιά νέα πρόσληψη δημοσίων υπαλλήλων!) και σήμερα ονομάζεται VisitGreece.gr
Στοχεύοντας σε νέες αγορές
Ως παράδειγμα της νέας εποχής, όπου η σπατάλη είναι ανάθεμα, σημειώνω ότι η νέα ιστοσελίδα ήταν αποτέλεσμα μιας προσπάθειας 28 ημερών, με καμιά επιβάρυνση για το κράτος, αξιοποιώντας στο έπακρο ό,τι υπήρχε από το παρελθόν. Όταν ξεκίνησε η προσπάθεια του rebranding της διαδικτυακής μας παρουσίας υπήρχε φυσικά ένα έργο χωρίς όμως καμιά συγκεκριμένη στόχευση, με κόστος περίπου 1,2 εκατ. ευρώ, δίχως ταυτότητα και δίχως υπηρεσίες και φυσικά χωρίς καμιά πρόβλεψη για την παρουσία της χώρας μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όσοι παρακολουθούν την εκρηκτική διείσδυση του διαδικτύου στη ζωή μας θα γνωρίζουν ότι εκατομμύρια πολίτες σε όλο τον κόσμο μπαίνουν καθημερινά στα λεγόμενα «κοινωνικά» δίκτυα τύπου facebook, youtube και flickr.
Ένας άλλος τρόπος διαφήμισης είναι να ψάχνεις τις ανάγκες του «πελάτη» πρώτα. Στην Κίνα η λέξη «αγάπη» μοιάζει πολύ με τη λέξη «Αιγαίο». Γι’ αυτό οι Κινέζοι έρχονται για το μήνα του μέλιτος στο Αιγαίο. Τόσα χρόνια πού βάζαμε τις διαφημίσεις μας; Στο CNN International, το οποίο δεν το βλέπουν οι Κινέζοι. Τώρα όμως με λίγα χρήματα η διαφήμιση πάει σε περιοδικά γάμου και στο κινέζικο τηλεοπτικό κανάλι που βλέπουν οι Κινέζοι. Να φανταστείτε ότι το 2009, που καταφέραμε να χρωστάμε και 120 εκατομμύρια, ούτε ένα ευρώ δεν πήγαινε στις ειδικές αυτές αγορές που με κατάλληλη στόχευση και λίγα χρήματα μπορούν να φέρουν ουσιαστικά αποτελέσματα.
Τεράστιες προσπάθειες έχουν γίνει για να αυξηθεί ο τουρισμός από τη Ρωσία, την Ουκρανία και το Αζερμπαϊτζάν, με βασικό πρόβλημα το θέμα της βίζας, λόγω της Συνθήκης Σένγκεν αλλά και εξαιτίας μιας αρτηριοσκληρωτικής αντιμετώπισης των τουριστών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης από την ελληνική γραφειοκρατία. Και εκεί όμως, όπως φαίνεται, τα πράγματα βελτιώνονται.
Η γειτονική μας Τουρκία, η οποία παρουσιάζει αλματώδη αύξηση τουριστών, μαζί με την Ελλάδα και την Κίνα συζήτησαν πρόσφατα το θέμα κοινής πολιτικής προσέλκυσης τουριστών στην περιοχή μας.
Επιτακτική η ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας
H κρίση του τουρισμού στην Ελλάδα υπήρχε πολύ πριν από την οικονομική κρίση. Το μοντέλο του τουρισμού με τα πολλά επιδοτούμενα δωμάτια και τον τουρισμό «αλά Ζορμπά» είχε αρχίσει να ξεφτίζει από τα τέλη του 1990. Κάθε ευρωπαϊκή επιδότηση έφερνε και άλλα φτηνά «rooms to let», τα οποία όμως με τον τουρισμό στάσιμο οδηγούσαν σε χαμηλότερες τιμές και ανάλογη ποιότητα καθώς και σε χειρότερες υπηρεσίες. Άρα και ο τουρίστας που φέρναμε ήταν του σακιδίου, του all-inclusive, και άφηνε λίγα χρήματα.
Αν αναλογιστεί κανείς και τα άλλα «κόλπα» των αστέρων… όπου η Ρόδος έχει πάνω από δέκα «πεντάστερα» ενώ ολόκληρο Μανχάταν έχει μόνο δύο ξενοδοχεία με πέντε αστέρια, φαίνεται πως κάτι δεν πάει καλά. Μόνο μία από τις δύο εκδοχές μπορεί να ισχύει: Ή έχουμε απίστευτα καλά ξενοδοχεία στη Ρόδο, ή κάπου τα αστέρια ανά οίκημα δεν εκπροσωπούν την πραγματικότητα. Ποια πιστεύετε εσείς ότι ισχύει;
Το υπουργείο Πολιτισμού και πλέον και Τουρισμού μαζί, δεν περιμένει να αποφασίσουν οι ξενοδόχοι από μόνοι τους για την αντικειμενική αντιμετώπιση των «αστέρων», ένα θέμα που το θυμάμαι να συζητιέται τη δεκαετία του 1980. Γι’ αυτό και έχει υιοθετήσει μια νέα πολιτική στο θέμα αυτό: Να προτείνουν οι ίδιοι οι τουρίστες ένα ανεπίσημο είδος «αστεριών», στο διαδίκτυο, με συγκεκριμένες κατηγορίες υπηρεσιών, ώστε να υπάρχει και μια αντικειμενική αξιολόγηση βασισμένη στην εμπειρία πολλών επισκέψεων. Άλλωστε, πολλοί τουρίστες ψάχνουν, βρίσκουν και κλείνουν ξενοδοχεία μέσα από το διαδίκτυο όπου τα σχόλια είναι αδυσώπητα.
Το «καλό» με την κρίση είναι ότι μας ανάγκασε να αλλάξουμε, ή μας αναγκάζει να αλλάξουμε, το προηγούμενο μοντέλο τουρισμού. Το νέο μοντέλο εμπεριέχει και πολιτιστικό τουρισμό. Για παράδειγμα, για πρώτη φορά τα αμιγώς ταξιδιωτικά περιοδικά όπως το Conde Naste και το Νational
Geographic Traveler έχουν ζητήσει από την Ελλάδα να ενημερώνονται για τις νέες αρχαιολογικές ανασκαφές της χώρας. Φαίνεται ότι υπάρχει ενδιαφέρον ο τουρίστας να δει τη θάλασσα και τον ήλιο αλλά ταυτόχρονα να επισκεφθεί και σημεία άγνωστα, πέραν της Ακρόπολης. Αν η κυβέρνηση κερδίσει το στοίχημά της να συνδυάσει νέες μορφές επικοινωνίας και το νέο μοντέλο τουρισμού που δίνει μεγάλη έμφαση στον πολιτισμό, αρχαίο αλλά και σύγχρονο, με λίγα χρήματα, τότε το 2011 είμαι σίγουρος ότι θα είναι έτος Ελλάδας.
(*) Παίχθηκε στις ελληνικές αίθουσες με τίτλο Καταιγίδα και βασίζεται στο βιβλίο του Sebastian Junger που κυκλοφόρησε στα ελληνικά με τίτλο Η απόλυτη καταιγίδα
Γιώργος Δρακόπουλος
{ 1 comment… read it below or add one }
Αδίκησα τον συγγραφέα μπερδεύοντας ένα απόσπασμα κειμένου από προηγούμενο ποστ και απολογούμαι. Πάντως και πάλι είναι τραγελαφικό το να λέγεται από μέλος της μακροβιότερης πολιτικής οικογένειας (έστω και αν ο ίδιος δεν είναι πολιτικά ενεργός) ότι:
“Ποιο είναι το περιβόητο μοντέλο στο οποίο βασιστήκαμε τόσα χρόνια; Δεν ήταν φυσικά κάτι σχεδιασμένο από το κράτος”
Στην έρευνα του διδακτορικού, διάβασα ουκ ολίγα άρθρα από την περίοδο που το ΠΑΣΟΚ κυβερνούσε περί στρατηγικής στον τουρισμό. Συμπεραίνω λοιπόν, βάσει του κυνισμού (ή ρεαλισμού???) του συγγραφέως, πως είτε εγώ έχασα τον χρόνο μου ή όλοι μαζί αλληλοδουλευόμαστε για να περνάει η ώρα.